Met die boten en die kranen en dat water

cropped-p1070696.jpg

Een etappe van De lange weg naar huis*, van Beverwijk naar Santpoort Noord, gelopen op vrijdag 25 oktober 2019

We doen een korte etappe vandaag, het is niet anders. De eerste mogelijkheid om met het openbaar vervoer weer thuis te komen, na ons startpunt in Beverwijk, zou Overveen zijn en dat is, gelijk Omsk, net iets te ver weg. Daarnaast moet mijn zoon op tijd thuis zijn voor het één of ander en wordt het ook nog eens steeds vroeger donker want we zijn al aardig in de herfst terechtgekomen, kortom.. we besluiten tot Santpoort Noord te gaan en er daar, omdat dat dan wel weer een beetje erg weinig is, een extra rondje over landgoed Duin en Kruidberg aan vast te breien. Dat is ook geen straf.

P1070661

Vanaf station Beverwijk volgen we een plaatselijke route die ons door een park en weg van de weg helemaal niet slecht bij het Nederlands Kustpad terugbrengt, tot Den Haag is dat namelijk de route die we volgen. Dat we dat nu precies de verkeerde kant op doen is ons eigen gebrek aan oriëntatievermogen en richtinggevoel, een erfelijk dingetje. De schade blijft beperkt tot hooguit een kwartiertje, door een waarschuwingsbord dat ik mij herinner van mijn eerdere wandeling langs het Kustpad, jaren geleden alweer. Een bord dat waarschuwt voor de mogelijke aanwezigheid van munitie, met het verzoek melding te maken van eventuele vondsten van dien aard. Dat wil je wel onthouden. Het Kustpad liep ik jaren geleden de andere kant op dan vandaag, toen had ik geen andere keuze dan dit levensgevaarlijk terrein doorkruisen, nu kunnen we met een gerust hart omdraaien.
Langs de immense fabriekscomplexen en schoorstenen van het op een paar huizen na onaantrekkelijke Velsen Noord lopen we dan in de goede richting van het Noordzeekanaal en de overtocht met de pont, een tweede associatie met de onvolprezen Drs P.

P1070694

Vanaf het water zien we de lucht behoorlijk betrekken. Vieze, donkergrijze wolken pakken samen, verduisteren de lucht en dreigen ons er straks eens even flink van te laten lusten. Geen prettig vooruitzicht. Maar het kleurt wel aardig bij wat we aan de einder zien staan aan rook uitbrakende ingewikkelde installaties van pijpleidingen, hijskranen, vaalwitte blokkendozen, windmolens en silo’s. De geïndustrialiseerde samenleving luid en duidelijk in beeld. Een charmant klein, rond wachtershuisje met een windvaantje op zijn oranje koepeltje staat daar tegen af te steken als lief klein monument voor hoe het ooit begon. Een binnenvaartschip neemt met veel waterverplaatsing de bocht en vaart uit beeld naar het noorden, twee personenauto’s op het achterdek.
Je zou kunnen denken dat wij dit dan lelijk vinden allemaal, maar dat is niet zo. Zo zitten wij niet in elkaar. We lopen door Noord-Holland en dit hoort daar dus ook bij. Het kan niet allemaal ongerepte natuur zijn tenslotte, voor zover dat in ons land bestaat dan want de natuur krijgt hier de tijd niet om ongerept te zijn, denken wij wel eens. Er ligt altijd wel weer een nieuwe visie klaar. Maar goed. Hier aanschouwen wij dan het industrieel landschap en dat heeft in al haar onsmakelijke lelijkheid toch ook weer iets moois. Alles is puur functioneel, nergens is moeite gedaan het mooier te maken dan dat. Het is wat het is. Het heeft iets stoers ook, met die boten en die kranen en dat water. Het roestige, het bonkige.. het heeft iets romantisch ruwe bolster blanke pitterigs. Al stemt het ook droevig uiteraard dat het onderhouden van onze beschaving, onze eeuwige honger naar groter en meer, blijkbaar zoveel vuiligheid moet veroorzaken.

P1070717

Aan de overzijde lopen we een klein stukje landinwaarts met het Noordzeekanaal op en komen dan in Velsen Zuid. Een zeer charmant en nostalgisch authentiek ogend plaatsje van oude, meest bakstenen huizen en huisjes die stuk voor stuk een bordje dragen waarmee ze tot rijksmonument zijn verheven, plus zo’n gezellig bruin anwb bordje met toeristische informatie over het hoe en wat. Zo komen we langs het bepaald niet onriante witgepleisterde huis van de dorpstimmerman, het cachot, de woning van de vroedvrouw, het diaconessenhuis, het huis van de metselaar en nog zo het een en ander. Mede door het witte hek dat toegang biedt aan het plaatsje lijkt het of we door een openluchtmuseum wandelen. Maar ook Velsen Zuid blijkt niet zo ongerept als het er in eerste instantie uitziet. Op een groot informatiebord bij de kerk lezen we dat de helft van het dorp in de loop der afgelopen jaren is verzwolgen door het kanaal, dat sinds de opening in 1876 steeds breder moest worden. Iedere uitbreiding, de laatste en grootste in 1969, ging ten koste van een stukje Velsen Zuid. Onder meer de kweekschool, twee dokterswoningen, de smederij, de bakkerij, de slagerij en het postkantoor werden het slachtoffer van de groei-economie. Het stukje dat vandaag nog gespaard is gebleven is tot beschermd stadsgezicht uitgeroepen. Dus nu is het veilig. Zou je kunnen denken.
Aan de overkant zien we nog een monument staan, een moderner monument, maar een monument. Vier hoge en vier lage grijze achthoekige torens in formatie bijeen steken rank omhoog, naar boven iets taps uitlopend, met ieder bovenin rondom vijf rijen witte vierkante venstertjes. Het geheel biedt een licht geheimzinnige, ietwat oosterse aanblik. Maar het zijn gewoon de noordelijke schoorstenen van de ondergrondse ventilatieschachten van de Velsertunnel, aan de zuidkant staat nog zo’n complex. Gebouwd in de vijftiger jaren, tegelijk met een van reeds genoemde verbredingen van het kanaal.

beeckestijn

Met een tunneltje steken we de weg over en lopen dan landgoed Beeckestijn binnen. Een deftige bedoening met lange herfstige bomenlanen, een geschulpte vijver, een zichtlaan naar een wit landhuis, koetshuizen, een fraaie slangenmuur om de groentetuin en wat kitscherige witte beelden die de zaken een extra klassiek tintje moeten geven. Het landhuis ziet er puik uit en is smetteloos wit maar heeft er een lange geschiedenis opzitten. Begonnen in de 15e eeuw als versterkt landhuis in het bezit van de naamgevende familie Beeckestijn, in de 18e eeuw overgenomen door de familie Trip die er het landgoed omheen aanlegde en enige tientallen jaren later in bezit gekomen van de diplomaat Boreel die er de zijvleugels aan bouwde, de koetshuizen erbij zette en de eerste Engelse tuin in Nederland aanlegde, verderop komen we nog een folly tegen uit deze periode, een tuinmanswoning die er uitziet als een neogotisch kapelletje, maar het geen van beiden is. Tot in de 19e eeuw lag het landgoed direct aan het water en kon er over het Wijkermeer naar Amsterdam worden gezeild. Van dat meer is nu alleen de streep van het Noordzeekanaal nog overgebleven. Wij pikken even een deftig terrasje bij één van de koetshuizen, het zonnetje prikt inmiddels door de verkleurende bomen, de donkere luchten zijn overgedreven.
Door het onbijzondere Driehuis tenslotte buigen wij van het Kustpad af en klimmen over een hekje dat niet open wil landgoed Duin en Kruidberg binnen, voor ons toetje. We treffen er veel medewandelaars die met camera’s op paddenstoelenjacht zijn, wat geen heksentoer is want het is een prima paddenstoelenjaar, al lijkt ons de mooiste tijd daarvoor eigenlijk alweer zo’n beetje achter de rug. Met ons kleine extra rondje doen we het landgoed natuurlijk geen recht, maar dat is een mooie reden er binnenkort nog eens speciaal voor terug te komen.

*Met mijn jongste zoon loop ik een zelfverzonnen langeafstandswandeling van Schagen, onze woonplaats, langs de Noordzee naar Den Haag, onze geboorteplaats. En weer terug door het Groene Hart en langs het IJsselmeer. Zo lopen we van huis naar huis. Vandaar dat we deze vader en zoon wandeling ‘De lange weg naar huis’ hebben genoemd.

Bekijk eventueel ook het fotoalbum bij deze wandeling.

Aristocratische gekkigheid

Een etappe van het Hollands Kustpad, van Driehuis tot Castricum, gelopen op vrijdag 27 juni 2014

We smokkelen er een paar kilometer af vandaag, en nemen de trein naar Driehuis. In plaats van naar Santpoort Noord. Ach, veel scheelt het niet eens, maar heel eerlijk gezegd zijn onze verwachtingen voor het eerste gedeelte van deze etappe niet al te hooggespannen. Het pontje bij Velsen, okay, dat is leuk, een pontje is altijd leuk, maar voor de rest hebben we er tot Wijk aan Zee een beetje een hard hoofd in. Dus hoe eerder we daar zijn hoe beter.
Wel hebben we eerst zin in koffie, het liefst met appeltaart. Op Driehuis hoeven we wat dat betreft niet te rekenen, merken we al gauw. Dat de trein uit Amsterdam er stopt is wel weer genoeg wereldse zwier, vinden ze daar waarschijnlijk. Misschien hebben we niet goed opgelet hoor, maar zelfs onder de kerktoren treffen we geen café. We zullen ons geluk verderop moeten beproeven.

HK driehuis - castricum 042

Op landgoed Beeckestijn bijvoorbeeld, waar we al snel terechtkomen. Daar lijkt het te gaan lukken, want daar zit al iemand met koffie op het terras. Het is iemand van de bediening dus dat is makkelijk, dan kunnen we meteen bestellen. Tenminste, dat hadden wij gedacht. Ha! Met een klantvriendelijke glimlach worden we gewoon van het terras geweerd. Het is nog niet open. Ze is er zelf nog maar net, zegt de bediening, en blaast in haar koffie. Dus. Vanaf elf uur zijn we welkom. Tien minuutjes. En geen seconde eerder. Gastvrijheid op zijn Hollands.
Ontredderd vervolgen wij onze wandeling. Zó ontredderd zelfs dat we op het toch zeer overzichtelijk volgens Engelse tuinwetten aangelegd landgoed de draad kwijtraken, aarzelend op onze schreden terugkeren en toch nog een extra rondje draaien. Mét een half oog voor de buitenexpositie trouwens, die op het landgoed is ingericht en waar juist een groepje welwillend toeluisterende bejaarden langs wordt geleid, door een gids die alles wat zij weet voorleest uit een map.

HK driehuis - castricum 041

Zo zien we bijvoorbeeld een groot, niet te missen, fluorescerend groen vierkant op de grond liggen, met op iedere hoek een wat aanstellerig, wit beeld, dat, door de reflectie van het vierkant natuurlijk, groen wordt aangelicht. Het is ons niet meteen duidelijk of de beelden er al stonden, of dat ze er voor de gelegenheid zijn neergezet, al lijkt het eerste het waarschijnlijkst. Verschillende honden hebben hun modderig spoor al over het vierkant getrokken, waardoor het kunstwerk ook een beetje wordt teruggebracht tot het zeildoek dat het is. Of dat goed is, weten we niet.
Verder staat er een kruisvormig bouwsel van transparante, zéér rode plastic bakstenen. Als je er doorheen loopt, of er middenin gaat staan, zie je alles rood. Tja, dat wel. Het ziet er wat haastig afgewerkt uit en doordat het op een onderstel van verchroomde buizen met zeer lullige zwenkwieltjes staat, lijkt het eerder een afgedankt stuk winkeldecoratie dan een folly. Want dat is het, wat we hier zien, lezen we de week erna in een ook nog enthousiaste Volkskrantrecensie. Folly’s, dames en heren. Gebouwtjes zonder functie. Dwaasheden. Aristocratische gekkigheid uit de achttiende eeuw, waar op het landgoed Beeckestijn ook ooit voorbeelden van te vinden zijn geweest. Nu wel zéér dunnetjes overgedaan en naar de moderne tijd gehaald, wat ons betreft. Wij zijn in dit geval toch echt meer gecharmeerd van de om de hof gemetselde slangenmuur, uit de achttiende eeuw. Sorry. De bejaarde kunstliefhebbers ondertussen, hebben plaatsgenomen op het inmiddels geopende terras. Maar wij zijn gekke Henkie niet natuurlijk, en lopen ijskoud door.

HK driehuis - castricum 056

Dat onze verwachtingen óók maar wat doen, blijkt als we Velsen Zuid inlopen. Een onvermoed stukje oud Hollandsche glorie. Vriendelijke straatjes en pleintjes met bakstenen trapgeveltjes, gezellige pannendakjes, kruislatten in de vensters en luiken langszij. Stokrozen in alle kleuren bloeien metershoog in de zon. Leiboompjes fris in het groen. Pas in tweede instantie valt op dat nergens auto’s staan geparkeerd. Waar men ze hier laat.. geen idee, maar niet voor de deur. Het levert een romantisch ongeschonden straatbeeld op dat niet zou misstaan in een film van Bert Haanstra. Jammer dat Velsen Zuid maar zo klein is. Voor we het weten zijn we er alweer doorheen en staan we aan de barre oever van het Noordzeekanaal. Met uitzicht op allerhande rokende en dampende bedrijvigheid. Schoorstenen, kranen, windmolens en moeilijk te doorgronden gebouwen. Aan de overkant wordt vanaf een roestig en afgebladderd zeeschip een klein boodschappenbootje te water gelaten.

HK driehuis - castricum 082

Met de pont steken we het Noordzeekanaal over. Autoverkeer is er niet, wel fietsers en voetgangers. Naast ons op het houten bankje ploft zuchtend een Chinese man neer. Hij is onderweg naar Alkmaar, vertelt hij, en wijst op een mountainbike die zo op het oog veel te klein voor hem is. Vanavond rijdt hij weer terug. Hij gaat er op visite. De man spreekt vloeiend maar moeilijk verstaanbaar Nederlands en zijn bruingeblakerd en zeer geschonden gebit maakt het zeker niet makkelijker ons op zijn woorden te concentreren. Niettemin begint hij een begeesterd gesprek over de meeuw, die ons vanaf een meerpaal, vlakbij, nauwlettend in de gaten zit te houden, met z’n roodomlijnde oogjes. Een mantelmeeuw, meen ik te weten. Een agressieve vogel, volgens de man. Hij is er drie keer door aangevallen. Niet per se door dit exemplaar, zoals ik eerst nog ongelovig informeer, maar door soortgenoten. Want agressief zijn ze allemaal, weet de man met grote stelligheid. Hij illustreert zijn verhaal met een aantal lastig te volgen voorbeelden van vrienden en bekenden die ook werden aangevallen door meeuwen, inclusief een voorval waarbij dat fataal was afgelopen voor de betrokken meeuw. Iets waar de politie nog aan te pas was gekomen, omdat je niet zomaar een meeuw mag doden. Vlak voor aankomst aan de overkant van het kanaal begint de man een nieuw verhaal. Over tafeltennis ditmaal, een sport die hij volgens eigen zeggen fanatiek beoefent. Net als we beginnen te vrezen dat we hem niet meer kwijt zullen raken vandaag, we zijn alweer aan wal, springt hij op zijn fiets en wenst ons een goede wandeling. We zien dat zijn mountainbike inderdaad aan de kleine kant is. En Alkmaar is best nog ver weg.

HK driehuis - castricum 094

Het gebied waar we vanaf de pont doorheen lopen is waarschijnlijk één van de lelijkste stukjes van ons land. Dat moet wel. Er zijn industriële gebieden die in hun lelijkheid, of in hun verval, of in hun hightech functionaliteit nog iets van schoonheid herbergen. Mooi van lelijkheid zogezegd. Maar Velsen Noord is echt alléén maar lelijk. Zonder enige charme. Troosteloos, vreugdeloos, hopeloos. We maken er verder geen woorden aan vuil, dit strookt dan toch weer geheel met onze verwachting. Net als de weg die we volgen naar Wijk aan Zee. Het is dat het moet, maar leuk is anders, zo vlak langs het razend autoverkeer. Als we dan in de duinen voor Wijk aan Zee de roodwitte markering voor de zoveelste keer kwijtraken vandaag dreigt het humeur zelfs een beetje te bezwijken, zo hier en daar. Wijk aan Zee kan dan allang geen goed meer doen. Het is ons een raadsel wat toeristen hier vinden. Als je de zee zoekt zijn er verdorie wel betere plekken te vinden dan dit rafelige gat. Dit tegen de duinrand aan gewaaid achterstandswijkje. En dat het voor de helft is ingepakt in ratelend oranje landbouwplastic helpt ook niet echt. Wat wel helpt is de appeltaart, eindelijk!, op het terras van Gewoon Wijk aan Zee. Die verzoent ons weer met de loop der dingen, precies zoals ons door de goedgeluimde bediening was beloofd. Zelfs de geluidstechnici, die zich met veel wanthoe en oyoyoyo door de microfoon een kwartiertje goedbetaalde dj’s wanen maar in werkelijkheid voorbereidingen treffen voor wat bij navraag de jaarlijkse zeepkistenrace blijkt te zijn, ondergaan wij met een milde glimlach. Waarom niet? Eenmaal in de duinen achter Wijk aan Zee aanbeland komen we zelfs een zeepkist tegen. We wensen hem een goede race.

HK driehuis - castricum 166

Tot we uiteindelijk afbuigen naar Castricum lopen we door een uitgestrekt en afwisselend duingebied. Bossen en zanderige vlakten, tanige boompjes aan de horizon, watertjes en heuvelachtig terrein met erachter de onzichtbare maar immer aanwezige zee. We zien Schotse Hooglanders, lui verscholen in het kreupelhout. We zien Scottish Blackface schapen rondstruinen en plotseling een vos, die zich snel uit de voeten maakt. We stuiten op een wat aan het oog onttrokken hekwerkje rond twee stenen platen in de grond. Het blijkt het graf te zijn van twee honden, Fifine en Arthur. De favoriete jachthonden van ene Jan Hendrik van Boelens van der Haer. Een rijke Hagenaar die het duingebied waar we doorheen lopen aan het begin van de vorige eeuw als privéjachtgebied in zijn bezit had. Over aristocratische gekkigheid gesproken. Het graf is juist gerestaureerd, meldt een bordje. Maar vast niet op kosten van de familie van Boelen van der Haer, denken wij. Een bosmuisje springt nog weg voor mijn voeten en een zebrarups kruipt over het bankje waarop we even rusten. Dat wordt straks een sint-Jacobsvlinder, leren wij ’s avonds op internet. Enorme aalscholverkolonies hebben hier en daar hele boompartijen in bezit genomen en schijten die systematisch van voor naar achteren hartstikke dood. Trieste, grijswitte staketsels zonder hoop op leven blijven over. Het biedt een vreemd contrast met het uitbundig bloeiend slangenkruid dat het laatste stuk tot aan Castricum zover het oog reikt in een levendige, paarse gloed zet.